آموزش صحیح نمونه گیری

 
تهیه کننده:غلامرضا قاسمی
کارشناس آزمایشگاه
شهریور ماه 1391
 
 
فهرست:
نمونه گیری وریدی
1_انطباق برگه درخواست آزمایش با مشخصات بیمار
2_اطمینان از رعایت رژیم غذایی پیش از نمونه گیری
3_انتخاب وسایل مورد نیاز
4_استفاده از دستکش
5_وضعیت بیمار هنگام نمونه گیری
6_بستن تورنیکت
7_انتخاب ورید مناسب
موارد مهم در انتخاب ورید مناسب
8_تمیز کردن محل نمونه گیری
9_نمونه گیری
10_دفع سر سوزن
11_تخلیه خون
12_اقدامات پس از خونگیری
13_شیوه نمونه گیری از پاشنه پای نوزادان
14_خطاهای شایع در جمع اوری نمونه
15_روشهای جلوگیری از هماتوم
16_روشهای جلوگیری از همولیز
 

 شناسائی متغیرهای موثر بر نتیجه آزمایش و استاندارد نمودن روشهای آزمایشگاهی جهت تفسیر صحیح و استفاده بهینه از داده های آزمایشگاهی ضروری است .

 نمونه گیری وریدی :

 خونگیری صحیح نیاز به دانش و مهارت توام دارد.

جهت جمع آوری نمونه خون وریدی خون گیر باید مراحل زیر را رعایت  کند:

 1: انطباق مشخصات برگه درخواست آزمایش با مشخصات بیمار

 - بیمار سرپائی : از بیمار نام و نام خانوادگی و سن بیمار سوال می شود.

- بیمار بستری : نمونه گیر نباید به برچسب بالای تخت یا یادداشت کنار تخت وی اکتفا کند در صورت

هوشیاری بیمار با کمک وی مشخصات بیمار را چک شود و درصورت عدم هوشیاری بیمار از همراه بیمار

سوال شود.

 2 : اطمینان از رعایت رژیم غذائی پیش از نمونه گیری

 بعضی از آزمایشها نیاز به ناشتا بودن و حذف بعضی مواد از رژیم غذائی قبل از خونگیری دارند –

محدودیت غذائی و زمانی بر اساس نوع آزمایش متفاوت است .

به طور ایده آل بیمار بایستی 12 ساعت ناشتا باشد و انتخاب 12 ساعت بر این مبناست که بعد از خوردن یک

 غذای چرب افزایش تری گلیسیرید تا 9 ساعت ادامه دارد ولی دارای اثرات کمتری روی کلسترول توتال است .

ناشتایی طولانی مدت برای مثال 48 ساعت موجب افزایش بیلی روبین و کاهش آلبومین و ... میشود.

قندخون بعد از 72 ساعت ناشتا به 45 میلی گرم در خانمها میرسد و نوع تغذیه ممکن است یکسری آنالیت ها

 را تحت تاثیر قرار دهد. خوردن غذا اثر فوری روی افزایش چربیها –قندخون – آهن – آلکالین – پتاسیم دارد . 

استرس باعث افزایش کلسترول توتال میشود.

 مثلا آزمایش چربی خون (تی جی Triglyserides  و کلسترول Cholestrol ) بیمار حتما باید ناشتا باشد.

شب قبل از آزمایش از غذاهای چرب استفاده نکرده باشد .

درصورت ناشتانبودن بیمار جواب آزمایش قابل قبول نخواهد بود.

آزمایش کورتیزول (‌   کورتیزول    Cortisol  ) در صبح و عصر در بیماران متفاوت می باشد.

 

 3 : انتخاب وسایل مورد نیاز

 براساس نوع آزمایش سرنگ و سرسوزن مناسب انتخاب شود.

براساس نوع ورید انتخابی محل ورید و حجم خون مورد نیاز سرسوزن مناسب انتخاب شود

 نوک آن درابتدا از نظر باز بودن سوراخ ورود خون کنترل گردد و همچنین پیستون سرنگ نیز از جهت

سهولت حرکت کنترل گردد.

 

نمونه گیری اطفال : جهت نمونه گیری از اطفال باید سرسوزن (22-23) یا با ست پروانه ای (اسکالپ وین )

 استفاده گردد

 

 4: استفاده از دستکش

 نمونه گیر باید از دستکش استفاده نماید.


 
5: وضعیت بیمار هنگام نمونه گیری

 - بیمار سرپایی : بیمار بر روی صندلی نمونه گیری نشسته و با مشت کردن به منظور برجسته شدن وریدها دست خود را به صورت کشیده روی دسته صندلی نمونه برداری قرار دهد به گونه ای که بازو تا مچ دست در یک خط مستقیم قرار گیرد

  

-    بیمار بستری : بیمار باید به پشت خوابیده و درصورت نیاز بالشتی زیر بازویی که نمونه از آن گرفته خواهد شد قرار گیرد.بیمار دست خود را کشیده به طوری که از شانه تا مچ در یک خط مستقیم قرار گیرد.

 نکته : بیمار نباید مشت خود را بازوبسته نماید زیرا باعث تغییر بعضی مواد در خون می شود.

  در هنگام نمونه گیری بیمار نباید غذا –مایعات – آدامس یا دماسنج در دهان خود داشته باشد.

 

6 : بستن تورنیکت

 به منظور افزایش پرشدن ورید از خون و برجسته شدن رگ مورد نظر جهت تسهیل ورود خون به داخل سرنگ از تورنیکت استفاده میشود.

(قابل ذکر است در مواردی نظیر اندازه گیری لاکتات خون نباید از تورنیکت استفاده شود).

تورنیکت باید 10-5/7 سانتی متر بالای ناحیه نمونه گیری بسته شود و نباید بیش از یک دقیقه بر روی بازوی بیمار بسته بماند در غیر اینصورت توقف موضعی خون موجب تغلیظ خون و انتشار آن به داخل بافتها گشته که این امر میتواند سبب افزایش کاذب تمام ترکیبات پیوند شده با پروتئین و هماتوکریت گردد .

درصورتیکه بیمار مشکل پوستی داشته باشد باید بروی لباس بیمار یا گاز بسته شود به طوریکه پوست او مورد فشار قرار نگیرد.

 در مواردی که وریدهای سطحی کاملا مشخص نباشد می توان با ماساژدادن از مچ تا آرنج بیمار و یا با کمک وسیله گرم کننده موضع نمونه گیری باعث اتساع وریدها گردید.

 در صورت عدم موفقیت در بار اول توصیه میشود تورنیکت باز شده و پس از دودقیقه مجددا بر روی بازوی بیمار بسته شود

 

 7: انتخاب ورید مناسب :

اغلب نمونه گیری از وریدهای مدین کوبیتال وین Median cubital vein    و سفالیک Cephalic    صورت میگیرد البته وریدهای پشت دست نیز قابل قبول است ولی وریدهای سطح داخلی مچ نباید مورد استفاده قرار گیرد.

             

ورید مدین کوبیتال وین:Median Cubital Vein

 به دلیل سطحی بودن و درد کمتر و بهتر ثابت شدن در هنگام ورود سوزن و احتمال کمتر آسیب رسیدن به عصب (در صورت قرار گیری نادرست سوزن در رگ) ارحجیت دارد.به دلیل نزدیکی ورید بازیلیک به شریان برکیال و عصب مدین فقط در صورت عدم دسترسی به سایر وریدها باید مورد استفاده قرار

گیرد.

  وریدهای نواحی دیگر نظیر قوزک پا یا اندام تحتانی بدون اجازه پزشک نباید مورد استفاده قرار گیرد (به دلیل احتمال ایجاد عوارضی نظیر قلبیت –ترومبوز –نکروز بافت و .....) عروق این ناحیه مستعد ایجاد عفونت و لختگی میباشد بویژه در بیماران دیابتی و قلبی.

 نکته:در کودکان بایستی تنها از عروق سطحی خونگیری شود.

 اگر در طی خونگیری مشکوک به نمونه گیری شریانی شدید به دلیل عبور شریان برکیان از ناحیه ( کوبیتال ) پس از خارج کردن سوزن باید برای حداقل 5 دقیقه و تا بندآمدن خونریزی روی موضع فشار مستقیم وارد گردد و سریعا به پزشک یا پرستار مسئول اطلاع داده شود.

 

  نکته : به دلیل تفاوت محتوای مواد موجود در خون وریدی و شریانی خونگیری شریانی فقط در موارد خاص نظیر گازهای خونی (ABG) کاربرد دارد مگر در شرایط ویژه (بیمارانی که به هیچ وجه امکان نمونه گیری وریدی از آنها مقدور نباشد).

 در نهایت نمونه گیر باید با انتخاب مناسب ترین ورید باعث راحتی بیمار گردیده و کمترین خطر آسیب رساندن به اعصاب و شریان ناحیه خونگیری را فراهم سازد.

قابل ذکر است که لمس ورید موردنظر و تعیین مسیر آن  توسط انگشت سبابه جهت تعیین محل خونگیری ضروری است .

نکته: لمس ورید مهم تر از دیدن آن است .با لمس کردن رگ میتوان اندازه _عمق و جهت سوزن را مشخص کرد از انگشت شست که خود دارای نبض است نباید برای لمس کردن استفاده کرد.

 برخلاف وریدها شریانها دارای نبض بوده و دارای دیواره ضخیم و خاصیت ارتجاعی بیشتری هستند از وریدهای ترمبوزه که حالت ارتجاعی خودرا از دست داده اند و طنابی شکل شده و به راحتی میلغزند نباید خونگیری شود

 

 موارد زیر باید در انتخاب ورید مناسب درنظرگرفته شود:

 1 : نواحی سوخته التیام یافته نباید انتخاب شود.

 2 : ماستکتومی : قبل از خونگیری از دستی که در طرف ماستکتومی شده قرار دارد حتما باید با پزشک مشورت گردد(به دلیل خطر مشکلات ناشی از لنفواستاز).

 3 : ترجیحا نمونه گیری نباید از بازوئی که متصل به تزریق وریدی است صورت گیرد (بهتر است از بازوی مقابل  جمع آوری شود)

 
اگر مجبور به گرفتن خون از بازوی که متصل به تزریق وریدی است شدیم باید مراحل زیر را رعایت کنیم :

 الف) : باید حداقل 2 دقیقه تزریق وریدی قطع گردد (با اطمینان کامل از قطع آن)

ب ) : جهت نمونه گیری تورنیکت باید در محلی دورتر از تزریق وریدی (زیرآن ناحیه ) بسته شود.

ج ) : 5 میلی لیتر ابتدای نمونه دور ریخته و پس ازآن خون جمع آوری شود. جهت آزمایش PT&PTT باید

 ابتدایی دور ریخته شود.10ml

 

 نکته 1: بازوی متصب به کانولا با مشورت پزشک و اجازه او قابل استفاده برای خونگیری است .

 نکته 2: بازوی متصل به فیستول (جهت دیالیز) نباید به طور معمول جهت خونگیری مورد استفاده قرار گیرد در صورت امکان باید از بازوی مقابل نمونه گیری صورت گیرد.

 نکته 3 : در صورت امکان نباید از مسیری که قبلا با هپارین شسته شده است نمونه خون تهیه کرد ( از لوله                  جهت تزریق دارو و مایعات و .......)


 
8 : تمیزکردن محل نمونه گیری :

 ناحیه نمونه گیری به کمک گاز آغشته به اتیل الکل 70٪ به صورت دورانی از داخل به خارج تمیز شود.پس از خشک کردن موضع در هوا به منظور جلوگیری از همولیز و کاهش سوزش ناشی از تماس نوک سوزن با الکل و پوست نمونه گیری صورت میگیرد.

 جهت کشت خون ضروری است دقت بیشتری جهت ضدعفونی کردن محل نمونه گیری صورت گیرد-کلرهگزیدین گلوکونات جهت نوزادان دو ماهه و بزرگتر و همچنین بزرگسالان دارای حساسیت نسبت به ید پیشنهاد میشود.

 ابتدا موضع را با الکل 70٪ تمیز میکنیم و سپس با محلول  10-1 ٪ یا کلروهگزیدین گلوکونات           ضدعفونی میکنیم

پس از خشک شدن مجدد موضع با الکل جهت حذف ید و کلرهگزیدین تمیز میگردد. به دنبال خونگیری درب شیشه های کشت خون باید بر طبق دستورالعمل سازنده آن نیز ضدعفونی گردد.

 نکته : در صورت نیاز به تماس مجدد پوست جهت لمس ورید مناسب باید مجددا موضع ضدعفونی گردد.

                    

 9 : نمونه گیری :

 با زاویه 30 درجه یا کمتر در حالیکه قسمت نوک سوزن به سمت بالاست باید وارد وریدشوید – در پایان نمونه گیری سر سوزن به آرامی از رگ بیمار خارج گردیده و پنبه الکل یا گاز تمیز با فشار کم بر روی موضع قرار داده میشود.


 10 : دفع سر سوزن:

 بدون گذاشتن درپوش سرسوزن باید توسط ظروف مخصوص سر سوزن آلوده از سرنگ جدا و دفع گردد سپس نمونه خون به آرامی در ظرفل مربوطه تخلیه شود.

 

 11 : تخلیه خون :

 

نمونه هایی که در لوله حاوی ضدانعقاد ریخته میشود باید بلافاصله و به آرامی 5 تا 10 بار مخلوط گردد در صورتیکه نمونه در لوله بدون ضدانعقاد ریخته میشود باید به آرامی در جدار داخلی لوله تخلیه گردد .

 نکته : درصورتیکه از ست پروانه ای استفاده میشود جهت ازمون های انعقادی پی تی  و پی تی تی ابتدا باید قسمت اول نمونه در یک لوله تخلیه شود و سپس نمونه جهت آزمون انعقادی جمع آوری شود.

زمان ریختنPT         و  PTT   باید به خطوط روی لوله توجه کرد.کم و زیاد شدن میزان خون باعث نتایج غلط میشود.


            
12 : اقدامات پس از خونگیری :

 پس از خاتمه نمونه گیری باید موضع از نظر بندآمدن خون وریدی و یا بوجود آمدن هماتوم کنترل گردد.

 در صورتیکه بیش از 5 دقیقه ادامه یابد تا زمان بند آمدن خون باید  بروی گاز در محل نمونه گیری فشار وارد آورد و سپس روی ان بانداژ صورت گیرد (برای مدت حداقل 15 دقیقه)

  

شیوه نمونه گیری از پاشنه پای نوزادان

 برای افزایش جریان خون در پاشنه پا میتوان آن را با حوله یا دستگاههای گرم کننده گرم کرد. خونگیری بایستی دور از استخوان باشد چون باعث عفونت استخوانی در نوزاد میشود و از لانست زدن در قسمت انحنای خلفی به علت آسیب به کارتیلاژ و عصب و تاندون باید خودداری کرد.

هرگز از محل قبلی که لانست زده شده است برای خونگیری استفاده نگردد چون احتمال انتقال میکروب به بافت مطرح میشود و از لانست زدن در نواحی سرد –کبود و اسکار شده خودداری شود.

 به منظور جلوگیری از ورود لانست به استخوان عمق برش پوستی در نوزادان و کودکان باید از کمتر از 2 میلی متر باشد.

 

 رعایت نکات مهم در خونگیری :

 1 : خون گیر باید راحت باشد و سعی شود سوزن مستقیم وارد رگ شود در غیر اینصورت عصاره بافتی وارد خون شده و آزمون های انعقادی را فاقد اعتبار می سازد.

 2 : باید سعی شود که تورنیکت بیش از یک دقیقه روی بازو قرار نگیرد. در غیر اینصورت 2-3 درصد افزایش هموگلوبین –هماتوکریت و شمارش گلبول های قرمز را به دنبال خواهد داشت.

 3 : برای جلوگیری از همولیز باید سوزن را از سرنگ جداکرد سپس به آرامی خون را به آرامی درون لوله جمع آوری نمونه ریخت.

 4 : باید سوزن را با دقت از سرنگ خارج کرد و احتیاط کرد که سوزن وارد پوست نشود .

 

 خطاهای شایع در جمع آوری نمونه :

1 : برچسب اشتباه روی لوله

2 : نمونه با حجم کم

3 : ضدانعقاد اشتباهی

4 : مخلوط کردن ناکافی نمونه هایی که احتیاج به مخلوط کردن کامل دارند

5 : گرفتن نمونه در لوله اشتباهی

6 : بستن طولانی تورنیکت و غلیظ شدن مصنوعی خون

7 : تاخیر در ارسال نمونه و حرارت نامناسب

8 : ایجاد همولیز در نمونه

9 : نمونه گیری بدون اگاهی از رژیم غذایی و مفهوم ناشتایی

 

روشهای جلوگیری از هماتوم :

 1 : تنها دیواره بالای ورید باید سوراخ شود-در صورت عبور سر سوزن از دیواره پائینی رگ خون به بافت اطراف نفوذ کرده سبب هماتوم در ناحیه میشود.

 2 : قبل از خارج کردن سوزن باید تورنیکت باز شود.

 3 : پس از نمونه گیری باید با پنبه یا گاز روی محل نمونه گیری فشار اندکی وارد کرد.

 

 روشهای جلوگیری از همولیز:

 1 : موضع نمونه گیری باید پس از ضدعفونی کردن در مجاورت هوای محیط خشک شود.

 2 : بهتر است از سرسوزن با اندازه کوچک استفاده نشود.

 3 : از محل هماتوم نمونه گیری نشود.

 4 : از وریدهای سطحی اصلی باید استفاده شود.

 5 : باید سوزن کاملا به سرنگ متصل باشد تا هیچگونخ حباب هوا هنگام نمونه گیری تشکیل نشود .

 6 : پیستون سرنگ باید به آرامی به عقب کشیده شود.

 7 : در صورتیکه نمونه در لوله بدون ضدانعقاد ریخته میشود باید به آرامی به جدار داخلی لوله منتقل و تخلیه گردد.

 8 : نمونه هایی که در لوله های حاوی ماده ضد انعقاد ریخته میشود باید بلافاصله و به ارامی 5 تا 10 با مخلوط شود.

 

   منابع :

 روشهای آزمایشگاهی و کنترل کیفی در خون شناسی---- دکتر گل افشان(سال(1380

 

مدیریت کیفیت در آزمایشگاه پزشکی ------------ دکتر حسین دارآفرین(سال1388)

 

تکنیکهای عملی آزمایشگاهی تشخیصی------------ دکتر امیرعلی مهبد(سال1385)

 

 مراجعه کننده محترم

    لطفا نکات زیر را جهت کسب نتیجه بهتر رعایت فرمایید:

  • آزمایشات قند خون، آهن، اوره، کلسیم، اسید اوریک ، فسفر و آزمایشات هورمونی نیاز به 12 ساعت ناشتایی دارد.

  • آزمایش چربی خون نیاز به 14 ساعت ناشتایی دارد و عصرانه یا شام بدون چربی ( مثل نان و پنیر...) میل شود.

  • برای انجام آزمایش قند دوساعته می بایست یک صبحانه کامل با خود بیاورید،فاصله بین نمونه گیری اولیه و صبحانه خوردن بیش از 5 دقیقه طول نکشد. در فاصله بین دو  نمونه گیری پس از صبحانه خوردن از انجام فعالیت بدنی، ورزش، سیگار کشیدن و چای خوردن خودداری کنید.2 ساعت پس از شروع صبحانه برای نمونه دو ساعته مراجعه نمایید.

  • ازمایش ادرار: بهترین نمونه ادرار صبحگاهی می باشد، برای جمع آوری ادرار می بایست اول و آخر ادرار دور ریخته شود.

یعنی فقط وسط ادرار جمع اوری گردد.

  • آزمایش کشت ادرار:

·         خانمها ابتدا خود را با پنبه صابون مخصوص تمییز کرده و نمونه وسط ادرار جمع آوری نمایند. آقایان فقط وسط ادرار را جمع اوری نمایند.

نوزادان تمییز کردن محل ادرار الزامی است. نوزادانی که از کیسه ادرار استفاده می کنند از جدا کردن و جابه جا کردن کیسه تا قبل از جمع اوری کامل ادرار خودداری شود.

  • 48 ساعت قبل از آزمایش کشت از خوردن انتی بیوتیک( چرک خشک کن) خودداری شود.

  • آزمایش خون در مدفوع: 48 ساعت قبل از آزمایش از خوردن مواد آهن دار مانند موز، کلم، کاهور،اسفناج ، قرص آهن و.. خودداری شود.

اگر نمی دانید چه آزمایشی دارید کلیه موارد فوق را رعایت فرمایید.

                                                                                    

با تشکر

 

 

 

تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1391-8-29 9:59        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ     
 

صفحه اصلی آموزش کارکنان سرگرمی فرم های سازمانی
نقشه سایت مقالات پزشکی خدمات رفاهی مرکز گزارش خطا مناقصه مزایده

آدرس مرکز: استان فارس شهرستان مرودشت بعد از زیر گذر معلم مرکز آموزشی درمانی شهید مطهری مرودشت  شماره های تماس: 7-43342060 071   شماره فاکس: 43334935 071

Copyright © 2012
.تمامی حقوق برای مرکز آموزشی درمانی شهید مطهری مرودشت محفوظ است.